یکشنبه ۲۶ خرداد ۱۳۹۸ Sunday 16th of June 2019
ads
ads
ads
  2 ماه قبل     برترین ها

ولادیمیر مایاکوفسکی از شاعران مهم نیمه‌ی اول قرن بیستم و یکی از شاخص‌ترین نمایندگان شعر مدرن روسیه به شمار می‌رود. او هشتاد سال پیش، در آستانه‌ی سی و هفت سالگی با شلیک گلوله به زندگی خود خاتمه داد.


برترین ها: مایاکوفسکی زاده ی دورانی است که جهان دستخوش تغییراتی عمیق بود. دهه ی دوم زندگی شاعر روسی با نخستین جنگ جهانی و انقلاب بلشویکی همراه شد؛ انقلابی که او آن را از خود، و خود را جزیی از آن می دید؛ انقلابی که جهان را به دو اردوگاه تقسیم کرد و بسیاری از بازیگران اصلی اش قربانی آن شدند. برخی از منتقدان، مایاکوفسکی را نیز از قربانیان انقلاب ۱۹۱۷ روسیه می دانند و مرگ خودخواسته ی او را با سرخوردگی از وضعیت نابه هنجار سیاسی و اجتماعی اتحاد جماهیر شوروی بی ارتباط نمی دانند. عده ای نیز ماجرا های عشقی متعدد و گاه پرتنش شاعر را در دلزدگی و بی میلی یا ناتوانی او به ادامه ی زندگی موثر دانسته اند.

نوجوان انقلابی و جنبش ادبی جدید

ولادیمیر مایاکوفسکی فعالیت سیاسی جدی خود را از چهارده سالگی آغاز کرد. او سال ۱۹۰۸ به عضویت حزب سوسیال دموکرات ها درآمد و اندکی بعد برای نخستین بار دستگیر شد. مایاکوفسکی سال ۱۹۱۱ تحصیل در مدرسه هنر های زیبای مسکو را درحالی آغاز کرد که سه سال قبل از آن در بازداشت و تبعید به سر برده بود. ورود به مدرسه هنر های زیبای سرآغاز آشنایی این انقلابی جوان با جنبش نوپای «فوتوریستی» شد؛ مکتبی که با گسست از سنت های کهن، رو به آینده و زندگی صنعتی قرن بیستم داشت.

مایاکوفسکی در همین دوران با سه شاعر و هنرمند هم عصرش، داوید بورلیوک، ولمیر خلبنیکوف، واسیلی کامنسکی آشنا می شود، در تدوین دو بیانیه ی فوتوریست ها همکاری می کند و برای شعرخوانی و معرفی جنبش ادبی جدید به بسیاری از شهر های روسیه می رود. کامنسکی شرح این دوران و وصف یکی از نخستین عشق های شورانگیز مایاکوفسکی را در کتابی که به دوستی خودش با او اختصاص دارد نوشته است.

شهرت زودرس

ولادیمیر مایاکوفسکی تازه

بیست ساله شده بود که به عنوان یکی از شاخص ترین نمایندگان فوتوریست های روسی به شهرت و معروفیت رسید. رفتار تحریک آمیز، سخنرانی های آتشین و درگیری با دیگر هنرمندان و منتقدان در این شهرت زودرس بی تاثیر نبود، اما شعر ها و نمایشنامه های او که به نوعی زبان و بیان شور انقلابی عصر بود بی شک سهم مهمتری در محبوبیت روزافزون او داشت.

شعر بلند «ابر شلوارپوش» یکی از مشهورترین آثار مایاکوفسکی است که نوشتن آن ژانویه ۱۹۱۴ آغاز و ۱۸ ماه طول کشید. این شعر دست کم از دو جنبه جایگاهی ویژه در میان کار های شاعر دارد؛ حاصل عشقی ناگهانی و رابطه ای عاشقانه است که یک هفته بیشتر دوام نیاورد، و دست مایه ی نوشتن کتاب «شعر چگونه ساخته می شود؟» (ترجمه اسماعیل عباسی و جلیل روشندل) شده که یکی از اثار تئوریک مایاکوفسکی به شمار می رود. عشق های پرشور و گاهی کوتاه مدت، و تلاش برای تدوین تئوری شعری پیشرو و متفاوت با گذشته دو ویژگی مهم تمام زندگی کوتاه شاعر هستند. «ابر شلوارپوش» دو سه بار به فارسی (از جمله توسط مدیا کاشیگر و حمیدرضا فردوسی) ترجمه و منتشر شده است.

«بزرگترین شاعر انقلابی شوروی»

فوتوریست ها جهان صنعتی را در حال گسست کامل از سنت ها می دیدند و معتقد بودند هنر نو نیز باید رابطه اش را با هر شکل و شیوه ی بیان کهنه بگسلد و مفاهیم تازه را در برگیرد. سخن گفتن از ابزار و مظاهر دنیای ماشینی به واژگانی مجوز ورود به شعر می داد که قبلا کمتر به کار می رفت. شاعران فوتوریست فقط به استفاده از واژه های نامانوس بسنده نکردند.

بلکه در پی بازتعریف استعاره ها بودند؛ بازتعریف رابطه ی اشیاء و واژه ها در نظر اینان امکانی بود که زنگ عادت را از چشم خواننده بزدایند؛ یا وجه آشنای پدیده ها و مفاهیم را کنار بگذارند تا در قامتی نو بیان دنیای جدید را بر عهده بگیرند.

فوتوریسم از آن شیوه های هنری و ادبی بود که گرچه تاثیر خود را برجاگذاشت دورانش دیری نپایید. مایاکوفسکی هنوز زنده بود که فروکش کردن تب اشتیاق به شیوه ی جدید را تجربه کرد. برخی می گویند این مسئله نیز در متزلزل کردن روحیه ی حساس شاعر بی تاثیر نبوده است.

گرچه استالین پس از مرگ مایاکوفسکی و در پاسخ نامه ی معشوقه اش لی لی بریک، او را «بزرگترین شاعر انقلابی شوروی» خواند آثارش مصداق دقیق آنچه ادبیات سوسیالیستی نامیده می شد نبود. از سوی دیگر حاکمان جدید آشوبگری هنرمندان فوتوریست را برنمی تابیدند و بیشتر خواهان هنری مطیع و در خدمت تبلیغ ایدئولوژی حاکم بودند.

مایه های شور و سرگشتگی

برای کسانی که خودکشی مایاکوفسکی را به سرخوردگی در زندگی عشقی او نسبت می دهند، روابط متعدد و غیرمعمول او خوراک خوبی در اختیار می گذارد. عشق بزرگ شاعر، لیلی بریک، همسر یک منتقد ادبی بود که سال ها در یک رابطه مثلثی آزاد با هم بودند و حتا چند سالی با هم زیر یک سقف زندگی می کردند. ولادیمیر مایاکوفسکی در کنار عشق پرشوری که تا آخر عمرش به لی لی بریک داشت، چه در روسیه و چه در سفر هایی که به اروپا و آمریکا کرد با زنان دیگری نیز رابطه گرفت. ظاهرا از یکی از این روابط که چند ماهی در نیویورک دوام داشت صاحب دختری نیز هست که هویت خود را در سال ۱۹۹۳ آشکار کرد.

در مورد رابطه ی «لی لی و مایاکوفسکی» کتابی به همین نام تالیف شده که ترجمه ی فارسی ان را علی شفیعی در نشر چشمه منتشر کرده است. «من عاشق مایاکوفسکی بودم» کتاب دیگری است که ورونیکا پولونسکایا نوشته و توسط همین مترجم به فارسی ترجمه شده. ورونیکا که با شوهرش زندگی می کرد در یک سال آخر زندگی مایاکوفسکی با او رابطه ای عاشقانه داشت. او آخرین کسی بوده که مایاکوفسکی را زنده دیده و ظاهرا خودکشی شاعر چند دقیقه بعد از یکی از دیدار های آن ها اتفاق افتاده است.

چند تا از نمایشنامه های مایاکوفسکی نیز به فارسی منتشر شده اند. «ساس» و «حمام» از این جمله اند که ع. نوریان به فارسی برگردانده. «ساده، چون صدای گاو» و «آتش سرد» نیز دو مجموعه ی دیگر از شعر های مایاکوفسکی هستند که سال گذشته با ترجمه ی بابک شهاب روانه بازار شدند. مایاکوفسکی در زمان حیات سیزده کتاب منتشر کرد.

ولادیمیر مایاکوفسکی در نامه ای که وصیت نامه ی او محسوب می شود نوشته «برای همه ... می میرم. هیچ کس مقصر نیست و شایعات الکی راه نیندازید. اینجانب مرحوم از شایعه بدم می آید. مامان، خواهرانم، رفقایم، مرا ببخشید. این روش خوبی نیست (و آن را به کسی توصیه نمی کنم)، اما من چاره ی دیگری نداشتم.» او در این یادداشت لی لی و شوهرش، و یکی دیگر از معشوقه هایش را جزو اعضای خانواده ی خود معرفی می کند و از لی لی می خواهد «دوستم داشته باش.» پس از این یادداشت چند سطر شعر نیز نوشته شده. زن و شعر دو محور اصلی زندگی مایاکوفسکی و مایه ی شور و سرگشتگی های او بوده اند، از زمانی که نوجوانی بیش نبود تا همان لحظه که تیری در قلب خود شلیک کرد.

ادامه خبر :