شنبه ۲۹ تیر ۱۳۹۸ عنوان سایت را وارد کنید Saturday 20th of July 2019
عنوان سایت را وارد کنید
عنوان سایت را وارد کنید
عنوان سایت را وارد کنید
1 ماه قبل ایرنا

تهران -ایرنا- رابطه نظریه و تاریخ دیر زمانی نیست که در کشور ما مطرح شده، این موضوع نسل جدیدی از مورخان و دانش‌آموختگان تاریخ است که تاریخ روایی و سنتی را برای فهم عمیق حقایق تاریخی کافی نمی‌دانند و به دنبال فهم جدیدی از تحولات تاریخی هستند. در این میان هاشم آقاجری جایگاه ممتازی دارد. او که هم‌اکنون به عنوان مدرس تاریخ در دانشگاه مدرس حضور دارد طی چند سال گذشته علاوه بر ترجمه، سخنرانی‌ها و مقالات گوناگونی درباره مساله نظریه و تاریخ مطرح کرده است.


<p> تهران -ایرنا- رابطه نظریه و تاریخ دیر زمانی نیست که در کشور ما مطرح شده، این موضوع نسل جدیدی از مورخان و دانش آموختگان تاریخ است که تاریخ روایی و سنتی را برای فهم عمیق حقایق تاریخی کافی نمی دانند و به دنبال فهم جدیدی از تحولات تاریخی هستند. در این میان هاشم آقاجری جایگاه ممتازی دارد. او که هم اکنون به عنوان مدرس تاریخ در دانشگاه مدرس حضور دارد طی چند سال گذشته علاوه بر ترجمه، سخنرانی ها و مقالات گوناگونی درباره مساله نظریه و تاریخ مطرح کرده است. </p><p> او جزو اولین کسانی است که به معرفی رشته جامعه شناسی تاریخی در ایران پرداخته است. اخیراً از او کتابی ترجمه و روانه بازار شده است با عنوان «تاریخ، متن، نظریه» تالیف الیزابت کلارک که به مساله زبان و مفهوم چرخش زبانی در تاریخ پرداخته است. این موضوع از بدیع ترین موضوعاتی است که در رشته تاریخ مطرح شده و شاید دانشجویان علاقه مند به حوزه تاریخ اطلاع کمی از آن داشته باشند. </p><p> به همین جهت گفت وگویی در دفتر دکتر آقاجری ترتیب دادیم تا به این موضوع بیشتر بپردازیم. </p><p> در این چند سال اخیر از شما شاهد ترجمه هایی در زمینه های مختلف – هر چند همه آنها با محوریت تاریخ - محوریت تاریخ بوده ایم. انگیزه واقعی شما برای ترجمه و معرفی این آثار چیست؟ </p><p> واقعیت امر این است برای علاقه مندان و اهل فن در رشته تاریخ احساس کردم، حوزه های ناشناخته ای وجود دارد. در این راستا و بنا بر ضرورت های آموزشی احساس کردم برای پر کردن این خلأ ها گام هایی باید برداشت. در نتیجه اولین هدف من در این ترجمه ها کاملاً آموزشی است. مثلاً هنگامی که به سمت جامعه شناسی تاریخی رفتم، می دیدم که درس جامعه شناسی تاریخ در رشته های تاریخ، جامعه شناسی و علوم سیاسی تدریس می شود، اما هیچ متن و کتابی در این حوزه وجود نداشت و این احساس نیاز باعث شد که متنی در این حوزه ترجمه کنم و در اختیار دانشجویان قرار دهم؛ این بود که سراغ متون اسکاچپول و دنیس اسمیت رفتم که هم متون قابل ارجاعی هستند و هم در دانشگاه های معتبر دنیا تدریس می شوند. ضمن اینکه علاقه شخص خودم در رشته تاریخ علایق بینارشته ای بوده و همچنان هست و هیچ وقت علاقه ای به مطالعه تاریخ به شکل سنتی، روایی صرف و غیرتئوریک نداشته ام. اما نکته مهمی که اینجا وجود دارد، این است رشته تاریخ برای اینکه در ایران قصد تحول داشته باشد، اول باید بداند که در سطح جهان موقعیت دانش تاریخ چگونه است؟ در فضای آکادمی جهان رشته تاریخ طی این چند دهه اخیر تحولات بسیار وسیع و عمیقی را طی کرده است، اما متاسفانه و بنا به علل گوناگون این تحولات در ایران برای اهل تاریخ ناشناخته مانده است. هرچند که این موضوع فقط به رشته تاریخ محدود نیست، بلکه رشته های جامعه شناسی و علوم سیاسی و دیگر رشته های علوم انسانی نیز از این مساله رنج می برند. </p><p> این کتاب نیز دقیقاً با همین انگیزه ترجمه شده است. قصد من این بود تحولاتی را که از قبل همکاری بین رشته ای بین تاریخ و نظریه های زبانی و چرخش زبانی اتفاق افتاده است را معرفی کنم. علت اینکه به متن خانم کلارک مراجعه کردم ضعف عمده ای بود که در بین دانشجویان تاریخ به خصوص اساتید و دانشجویان رشته تاریخ اسلام مشاهده می کردم، چرا که این کتاب هم بین رشته ای است و هم بین نظریه های تاریخ و زبانی تلفیق ایجاد کرده و هم نمونه هایی از کاربست این گونه نظریات در تاریخی متون دینی به دست داده است. به همین جهت فکر می کنم برای کسانی که قصد دارند تاریخ را با تکیه بر متون دینی و فکری مطالعه کنند، این کتاب کمک های شایانی به آنها می تواند بکند. </p><p> شاید اینجا این سوال مطرح شود ما تا کی می توانیم با تکیه بر ترجمه پیش برویم آیا به نظر شما این امر منجر به تعطیلی تفکر در بین مولفان ایرانی نمی شود؟ </p><p> در طول کل تاریخ هیچ تحول خرد و کلانی چه در سطح محلی یا تمدنی پیش برده نمی شود مگر اینکه یک مرحله نهضت ترجمه را پشت سر گذاشته باشد. ما در گام نخست باید تجربه بشر امروز تا جایی که بدان رسیده است را دریافت کنیم، بشناسیم و در مرحله بعد نقد کنیم و بدان بیفزاییم. اما شرط لازم این کار شناخت دقیق نظریه ها و معارف جدید بشری است. یعنی ما باید بدانیم که امروز نظریه ها، رهیافت ها، ژانرهایی که در علم تاریخ وجود دارند، تحولاتی را پشت سر گذاشته اند. اما ما فعلاً این را نمی دانیم و لازمه اش این است که دانش روز در جهان را معرفی کنیم نه اینکه بخواهیم در این مرحله بمانیم ما عبور از این مرحله را حتماً نیاز داریم. من اصلاً خود را مترجم نمی دانم و خیلی هم علاقه ندارم که به عنوان مترجم شناخته شوم، اما این کارها از باب ضرورت است. باز هم تکرار می کنم اگر تمدنی در طول تاریخ شکل گرفته است به پشتوانه یک نهضت ترجمه قوی بوده است که با یک برانگیختگی فکری و یک تحول آرمانی همراه و باعث تحولات تمدن بزرگی شده است. برای مثال به تحولات تمدن اسلام توجه کنید اگر نهضت ترجمه قرن دوم و سوم هجری نبود، آن عصر طلایی و زرین قرن چهارم و پنجم هم وجود نداشت. به همین ترتیب اگر در اروپا نهضت ترجمه قرن دوازدهم و سیزدهم میلادی نبود از تحولات رنسانس هم خبری نبود. در زمینه عملی متاسفانه بین ما و جهان فاصله زیادی افتاده است. عوامل زیادی هم برای بررسی این موضوع وجود دارد؛ تا آنجایی که به رشته تاریخ مربوط می شود اساتید و دانشجویان تاریخ در کشور ما از تحولاتی که در حوزه تاریخ از قرن بیستم تا امروز رخ داده است کاملاً بیگانه هستند. تاریخ نگاری هایی مانند تاریخ نگاری انگلیش مارکسیست، فرانکفورتی و… باید شناخته شوند. یعنی واقعاً اگر استاد تاریخی مثلاً با چاکراوارتی، اسپیواک، مکتب تاریخ نگاری فرودستان، تاریخ نگاری فمینیستی آشنا نباشد قطعاً از تحولات تاریخی روز به دور خواهد بود. تکرار مدام و نقالانه تاریخ مربوط به سلطان محمود غزنوی و نادر شاه افشار دیگر هیچ فایده ای ندارد. خلاصه اینکه رشته تاریخ به تحول نیاز دارد این تحول نیز باید به دست دانشجویان و اساتید خود تاریخ و با کشف ابزار جدید رشته تاریخ رقم بخورد. </p><p> با شروع مطالعه این کتاب، اولین مساله ای که مخاطب شاید با آن روبه رو شود، بیان مساله مرگ تاریخ است که نویسنده بدان اشاره می کند. آیا واقعاً به ظن خانم کلارک در کتاب «تاریخ، متن، نظریه» برای مرگ تاریخ باید مویه کرد؟ </p><p> در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی تحولاتی در رشته تاریخ به وجود آمده بود که بعضی ها در قامت یک محافظه کاری خاص فکر می کردند که رشته تاریخ در حال نابودی است و اعلام کردند که تاریخ در حال احتضار است. مساله اما اینجاست که آنها برای تاریخی مویه و مرثیه سرایی می کردند که متعلق به نوع خاصی از تاریخ بود که دقیقاً با این تحولات در حال نابودی بود، چراکه تصویری بسیار محدود از رشته تاریخ چه در ایران و چه در بسیاری از نقاط جهان وجود داشته است که همچنان هم در میان برخی اشخاص ادامه دارد. در این جریان، اشخاص و جریان ها فکر می کنند هر گونه تغییر و تحولی در تاریخ منجر به مرگ رشته تاریخ می شود در نتیجه قصد دارند برای دفاع از وضع موجود با تمام قوا دفاع کنند. اما واقعیت امر این است که تاریخ هیچ گاه نمی میرد، بلکه رشته تاریخ همان گونه که در بعد هستی شناسی آن بسیار دینامیک است در بعد معرفت شناسی هم بسیار دینامیک است یعنی هم تاریخ به مثابه واقعیت ثابت نیست. تاریخ به مثابه معرفت؛ چراکه معرفت تاریخی پا به پای واقعیت تاریخی تحول پیدا می کند و طبعاً اگر ما بخواهیم تاریخ متحول را درک کنیم، نیازمند یک فهم متحول هستیم و نظریه ها هم برای خدمت رسانی به این فهم به کمک ما می آیند. لذا عرصه تاریخ نگاری هم مانند جامعه عرصه پیکار میان طرفداران حفظ وضع موجود و تحول خواهان است. ما از یک سو با یک سنت گرایی متصلب و از سوی دیگر با یک پست مدرنیسم نهیلیسم روبه رو هستیم. این دو طیف یک وجوه مشترکی با هم دارند. هر دو جریان فکر می کنند اگر تحولی در معرفت تاریخ پیش بیاید، این موضوع منجر به نفی تاریخ می شود. منتها پست مدرن ها از این نفی استقبال می کنند اما سنت گرایان با آن مبارزه می کنند. </p><p> آیا می توان تمام جریان پست مدرنیسم را یک کاسه کرد و با یک چشم به این جریان نگریست؟ </p><p> نه به طور قطع. پست مدرن ها خود یک طیف هستند؛ طیف افراطی آنها که نمونه بارزش کیت جنکینز است که اساساً اعتقاد دارد عصر تاریخ به پایان رسیده است یعنی ما دیگر هیچ نیازی به تاریخ نداریم و با این کار نه تنها تاریخ بلکه معرفت شناسی و اخلاق را نیز نفی و همه چیز را در تصمیم منحل می کند. جنکینز صریحاً از نهیلیسم دفاع می کند. </p><p> نگاه خانم کلارک نویسنده کتاب «تاریخ، متن، نظریه» به مساله چگونه است؟ </p><p> کتاب خانم کلارک بیشتر روی تاریخ به مثابه متن (text) تاکید می کند و برای فهم متون تاریخی نگاشته شده است. خود خانم کلارک نویسنده کتاب، متخصص مسیحیت دوران باستان متاخر است و مخصوصاً روی متون کار می کند. هر چند که گرایش فمینیستی هم دارد. محور کارهای او مبتنی بر چرخش زبانی است. یعنی زبان، گفتمان و رتوریک در کارهای او اهمیت بالایی دارند. اینها ابزارهایی هستند برای اکتساب فهمی تازه از متون تاریخی. </p><p> این روزها مفهوم چرخش زبانی در مجامع فکری بسیار به گوش می رسد، اگر امکان دارد درباره این مفهوم بیشتر بحث کنیم. </p><p> چرخش زبانی یک درک تازه از زبان است. آنچه به نام linguistic turn در قرن بیستم معروف شد، موضوعی بود که بعد از کارهای سوسور و ویتگنشتاین متاخر شکل گرفت و فرایافت از زبان را تغییر داد، چراکه در گذشته زبان را به صورت یک ابزار ارتباطی ذهن با جهان خارج در نظر می گرفتند که مثل یک آینه عمل می کند و منفعل است. در حالی که چرخش زبانی یک نگاه فعال به زبان دارد و خود زبان می تواند واقعیت ساز باشد یعنی این واقعیت نیست که زبان را می سازد زبان هم واقعیت را برساخت می کند. </p><p> این مفهوم چه زمانی و به وسیله چه کسی در رشته تاریخ مطرح شد؟ </p><p> در رشته تاریخ شاید اولین کسی که به طور جدی این کار را انجام داد، هایدن وایت در کتاب فراتاریخش بود که در آن اثر مبتکر یک نوع خوانش فراتاریخی براساس نظریه چرخش در تاریخ بود. منتها در مورد زبان، ما دو گرایش افراطی و تفریطی داشته ایم، گرایش تفریطی زبان را به هیچ عنوان منشا اثر نمی دانست و زبان را صرفاً به وسیله ای برای انعکاس واقعیت محض تقلیل می داد. در نظریه زبان ارسطویی دلالت همان مصداق بود. وقتی که ما می گوییم آب، در واقع این دلالتش به شیئی خارجی است. اما در جریان افراطی پست مدرنیستی با تکیه بر زبان کاملاً واقعیت منکر است. به همین جهت به این علت که ما در تاریخ به هیچ واقعیتی دسترسی نداریم و تنها واقعیت در دسترس زبان یا همان متن است. دریدا جمله معروفی دارد: «در این جهان هیچ چیز خارج از text (متن) وجود ندارد.» این بدان معناست که همه چیز به زبان تقلیل داده می شود. این کتاب اصلاً قصد چنین کاری را ندارد. در واقع این کتاب قصد دارد بگوید که ما به خصوص در تاریخ فکری و مفهومی اگر بخواهیم تحقیق و پژوهش بکنیم باید به فهم زبانی نائل شویم. ما برای این کار باید متن را تحلیل کنیم و برای تحلیل متن نظریات و ابزارهای مخصوص تحلیل متن داریم. این کتاب با گرفتن یک خط میانه کوششی است در جهت تاریخ فکری و متنی با تکیه بر علم تاریخ و نفی واقعیت و تاریخ. زمانی که ما قصد تاریخ نگاری را داریم باید منابع را مورد ارزیابی انتقادی قرار دهیم و برای این کار هم باید با ابزارهای نظری مورد نیاز در این عرصه وارد نقد و بررسی منابع شویم. </p><p> اما آیا متون به این شکل می توانند بازنمایی واقعیت باشند؟ برای نمونه در متون به دست آمده از دکتر علی شریعتی که سرشار از استعاره ها و مجازها و آرایه های ادبی است، چگونه می توان با تحلیل متن به واقعیت اجتماعی پی برد؟ </p><p> شما به گونه ای سخن می گویید که گویی فضای آن دوره را به صورت ابژکتیو، مستقیم و برون زبانی در اختیار دارید. در حالی که واقعاً این گونه نیست. زبان آن قدر مهم است که حتی تجربیات امروز خود ما هم پوشیده در زبان است یعنی ما تجربه های خودمان را تفسیر می کنیم و تفسیر هم یک امر زبانی و فرهنگی است. شما به طور کل واقعیت و زبان را نمی توانید از هم جدا کنید در عین حال هم همه چیز را نمی توانید به زبان تقلیل دهید. زبان متعلق به عالم ذهن است نه عالم عین؛ مثلاً نان مجازی با نان حقیقی دو چیز کاملاً متفاوت هستند، چراکه نان مجازی هیچ شکم گرسنه ای را سیر نمی کند فقط نان حقیقی است که گرسنه را سیر می کند. ولی این نان مجازی می تواند روی امور واقعی تاثیر بگذارد. زمانی که به نقش فرهنگ در تحولات نگاه کنید این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می کند. در نظام باور ما که با نظام زبان در هم آمیخته است، می تواند تجربه های نامطلوب را به تجربه مطلوب تبدیل کند. آگاهی کاذبی که مارکس از آن یاد می کرد تاکید بر اهمیت همین امر است. زبان، ایدئولوژی و فرهنگ چنان قدرتمندند که می توانند واقعیت را وارونه کنند. </p><p> اگر من بخواهم اسم دیگری برای کتاب تاریخ، متن، نظریه انتخاب کنم، دشمنان تاریخ را بهترین عنوان برای آن می دانم، چرا که در این کتاب بیشتر از هر چیز مرگ تاریخ را می بینیم تا احیای واقعیت های تاریخی، شما با این نظر موافق هستید؟ </p><p> اگر شما این گونه به مساله نگاه کنید، اسیر یک نگاه پوزیتیویستی خام می شوید که هیچ دستاوردی را در پی نخواهد داشت. تاریخ اساساً هم در بعد هستی شناسی و هم در بعد معرفت شناسی، سنتز پویایی ذهن و عین است در هر طرف که تکیه مطلق کنید به بیراهه رفته اید. شما باید بدانید که موضع این کتاب به هیچ عنوان موضع پست مدرن افراطی نیست، بلکه بیشتر چالش آن با تاریخ نگاران سنتی است که به هیچ عنوان زبان و مفهوم در تاریخ را به رسمیت نمی شناسند. خانم کلارک قصد دارد متون مسیحی را به نفع یک جریان برابری طلبانه جنسیتی شالوده شکنی کند که از این طرق گرایش مردسالارانه ای که روی متون آن زمان سایه افکنده بود را کنار بگذاریم و از دل آن مفهوم جدیدی بیرون بکشیم. ما ژانرهای مختلف تاریخ نگاری داریم که این کتاب در ژانر تاریخ فکری قرار دارد، تاریخی که به تحولات مفاهیم توجه می کند. </p><p> آن گونه که از متن بر می آید، این کتاب برای مطالعات فرهنگی جایگاه خاصی قائل است. به طور کلی مطالعات فرهنگی چه جایگاهی در رشته تاریخ دارد؟ </p><p> ما دو گرایش تاریخ فرهنگی داریم؛ در یک گرایش می کوشد خود را از تاریخ اجتماعی جدا کند. در واقع تاریخ فرهنگی جدید در مقابل تاریخ اجتماعی مطرح شد و به عبارت دیگر واکنشی بود به تاریخ اجتماعی اما یک گرایش سومی بین این دو حوزه وجود دارد که ترکیبی از تاریخ فرهنگی و اجتماعی است. در این گرایش این مفروض اساس قرار می گیرد که هیچ امر فرهنگی وجود ندارد که متعلق به امر اجتماعی نباشد و هیچ امر اجتماعی نیست که در آن امر فرهنگی وجود نداشته باشد. این بدان معناست که امر فرهنگی و امر اجتماعی دو مقوله کاملاً به هم پیوسته است. کسی مثل پیتر برگر دقیقاً در همین راستا می کوشد تا تاریخ فرهنگی را به شکل تاریخ اجتماعی فرهنگی پیش ببرد. در این دو گرایشی که گفته شد دو جریان پرقدرت فکری حضور دارند؛ یک جریان سوبژکتیویست های محض مثل پست مدرن ها و اولترا پست مدرن ها و همچنین اوبژکتیویست های محض که اصلاً معنا، زبان، فرهنگ، دلالت، ذهنیت و بسیاری مسائل دیگر را نادیده می گیرند و برعکس سوبژکتیویست های محض که واقعیت را به زبان و نشانه های صرف تقلیل می دهند. در این نگاه عالم واقعی تبدیل به عالم مجازی می شود؛ گویی اینکه همه چیز مجازند نه واقعیت؛ برای مثال زمانی که احساس می کنید گرسنه نیستید، واقعاً گرسنه نیستید. به این ترتیب در این نگاه احساس شخصی نه فقط بخشی از واقعیت، بلکه تمام واقعیت تلقی می شود. </p><p> به نظر شما ما امروزه برای درک و فهم واقعیت باید چه راهی را برویم تا به راه خطا نرویم و واقعیت های تاریخی را عمیق تر درک کنیم؟ </p><p> من فکر می کنم که برای درک جهان پیرامون و توصیف آن باید وارد یک دیالکتیک ذهن و عین شد یا به عبارت دیگر دیالکتیک واقعیت و فرهنگ که در آن واقعیت های سرسخت زندگی در یک و تحولات زبانی و معانی در سوی دیگر هستند. الیزابت ا. کلارک اساساً مورخ تاریخ فکری و دینی است و با متون دینی سرو کار دارد و در این کتاب قصد دارد ابزارهایی را معرفی کند که در خدمت تفسیر و تبیین متون دینی قرار گیرند. ما هم اگر بخواهیم تاریخ متنی کار کنیم (هر چند که من اعتقاد دارم تاریخ سراسر متن نیست برای اینکه ما منابع غیرمتنی هم در تاریخ داریم) باید این ابزارهای نوین را در تحلیل آن متون لحاظ کنیم. </p><p> آیا در این بین ما نمی توانیم منابعی مانند اشیا و آثار باستانی را به عنوان منابع غیرمتنی تاریخی هم به مثابه یک متن نگاه کنیم و مواجهه متنی داشته باشیم؟ </p><p> ببینید متن یک معنای محدود دارد مثل الفبای نوشته شده روی گل یا کاغذ و یک معنای بسیار وسیع و بسیطی دارد که اساساً کل جهان را به مثابه متن می بینید که ما باید آن متون را قرائت و معناکاوی کنیم. در این نگاه متن عبارت است از هر آنچه حاوی معناست. پس به همین جهت می توان با آن متون هم مواجهه متنی داشت، اما باید این تفکیک را هم لحاظ کرد و برای بهبود بررسی تاریخی مورد توجه قرار گیرد. </p><p> به نظر شما مطرح شدن موضوع گفتمان باعث ایجاد گسست در فهم تاریخی نمی شود؟ </p><p> این موضوع درست است که هر دوره ای تحت تاثیر چترهای گفتمانی و دانایی خاص خودش نظام دانایی متفاوتی دارد. اما سوال این است که بین این چترهای معرفتی و نظام های دانایی در دوره های مختلف هیچ گونه ارتباطی وجود ندارد؟ یعنی آیا این اپیستمه ها خلق از عدم هستند؟ جواب خیر است، چرا که در این حوزه، خلق از عدم اساساً معنا ندارد. بله ما در دوره امروز خودمان معنایی داریم که در دوران تاریخی دیگر این معنا و مفهوم را نداشته اند. مثلاً مفهوم مردم در دوران قاجار با دوران امروز و معاصر ما دو معنای کاملاً متفاوت دارند. در آن زمان به مردم «رعیت» می گفتند. ولی می دانیم امروز مردم دیگر رعیت نیستند و عمیقاً با این مفهوم فرق می کنند. حال سوال این است که مفهوم مردم خلق از عدم شکل گرفت یا همان مفهوم رعیت بود که در یک بستر تاریخی متحول و تبدیل به مردم شد. </p><p> در مورد مساله مرگ سوژه چطور؟ آیا فکر نمی کنید این نوع نگاه به تاریخ باعث مرگ سوژه به معنای دکارتی آن می شود و فاعلیت تاریخی انسان ها زیر سوال می رود؟ </p><p> اولاً همه کسانی که در حوزه زبان کار می کنند، سوژه دکارتی را نفی نمی کنند. اگر آثار جنکینز را مطالعه کنید، می بینید او کاملاً سوژه محور است وقتی می گوید معنا حاصل تصویر است یعنی این سوژه است که باعث شکل گیری تصویر می شود اما در ادامه او واقعیت را نفی می کند نه سوژه ها را. مثلاً درباره اخلاق اعتقاد دارد که اخلاق برآمده یک فرمول از پیش تعیین شده نیست، بلکه اخلاق را سوژه ها می سازند. اینها یک طیف هستند و بستگی دارد کجای این طیف باشند. اوبژکتیویستی محض و سوبژکتیویستی محض. خانم کلارک در میانه این طیف ایستاده است. او به عنوان مورخ فکری که با متون کار می کند، می گوید ما برای اینکه متون قدیمی را بفهمیم نیازمند نظریات روایت شناسانه و زبانی هستیم که بتوانیم کلیدهایی برای باز کردن قفل این متن ها پیدا کنیم. </p><p> آیا این موضوع قابل دفاع است؟ </p><p> بله به نوبه خود کاملاً قابل دفاع است. منتها نکته مهم این است که ما با این نظریات اصلاً نباید مطلق برخورد کنیم و این فکر را هم نداشته باشیم که در این جهان شاه کلیدی وجود دارد که با آن می توان همه قفل های عالم را باز کرد. اساساً شاه کلیدی وجود ندارد. هر نظریه ای کارآمدی، تاثیر و راهگشایی آن محدود به حدودی است. کدام نظریه است که نیازمند جرح و تعدیل در کاربرد آن نباشد؟ علت اینکه نظریات مختلفی به وجود می آیند، همین است، چراکه هیچ نظریه ای کامل، واقعیت جهان پیرامون انسان ها را تشریح و تبیین نمی کند. نظریه خود به ذات، مقدس نیست بلکه حتماً باید مورد نقد و بررسی قرار گیرد. </p><p> متفکری مانند دیلتای در این میان چه جایگاهی دارد؟ </p><p> دیلتای جزو اولین کسانی است که هرمنوتیک را وارد تاریخ کرد، این کار خودش یک نوع راهگشایی بود در مقابل تاریخ نگاری پوزیتیویستی. اما در ادامه کار او که تحت تاثیر شلایرماخر قرار داشت، رنگ روانشناسی پیدا کرد. در حالی که نظریه زبانی به حوزه روانشناسی در نمی غلتد و روی زبان تاکید می کند. دیلتای تفهم را به معنای یک امر روانشناسی معرفی می کرد. </p><p> آیا می توان گفت که با نظریه زبانی می توان به تمام حوزه های تاریخ ورود پیدا کرد و تمامی منابع را با این روش سنجید؟ </p><p> شما اگر بخواهید با نظریه های زبانی و روایتی سراغ تاریخ بروید یک روش هایی دارد. اگر بخواهید با نظریه های شیوه تولید بروید، روش های دیگر بدین معناست که نوع سوال شما مواجهه نظری با تاریخ را مشخص می کنید. هر چند من خودم مدافع پلورالیسم روشی هستم و یک روش انحصاری و منحصربه فرد را به رسمیت نمی شناسم که با آن با تاریخ مواجه شود. باید در نظر گرفت که اگر تاریخ به وسیله مورخ نگاشته می شود خود مورخ هم جزیی از تاریخ است او دانای مطلق نیست و هر مورخی یک زاویه دیدی دارد. در نتیجه در علم تاریخ نگاری کار خود مورخان هم مورد نقد و بررسی قرار می گیرد. اگر این موضوع را بپذیریم خود به خود به این نتیجه می رسیم هر مورخی حق دارد هر روشی را برای تاریخ نگاری انتخاب کند و اسم این شکل از تاریخ نگاری را می توان تاریخ نگاری دموکراتیک گذاشت. من بارها گفته ام ما تاریخ نهایی نداریم. هر نسلی و هر دوره ای تاریخ خود را می نویسد. این جمله کروچه که «هر تاریخی، تاریخ معاصر است» درست است، چرا که هر نسلی با پرسش های تازه ای سراغ تاریخ می روند و روایت های خود را از تحولات تاریخی ارایه می کنند. </p><p> یکی از مناقشه برانگیزترین مسائل در رشته تاریخ کاربرد نظریه در تاریخ است. آیا واقعاً تاریخ و نظریه می توانند در کنار هم تعامل معرفتی داشته باشند؟ </p><p> به طور کلی نظریه ها مانند چراغ قوه در تاریکی هستند و صرفاً بر حسب اینکه نور چراغ قوه به کدام سو افتاده باشد آن نقطه را روشن می کند و همچنان نقاط دیگر در تاریکی هستند و در این میان اگر کسی ادعا کرد که به نظریه یا بهتر بگویم وسیله ای تمام و کمال دست پیدا و تمام نقاط تاریک را روشن کرده است، سخن گزافی است که هیچ پایه و اساس علمی ندارد. هیچ نظریه و هیچ نظریه پردازی وجود ندارد که بتواند کل مسائل تاریخ را توضیح دهد. مثلاً درباره مارکس اگر ما قرائت ارتدوکسی از مارکس را بپذیریم و همه تحولات جامعه را زیربنا و روبنا تفسیر کنیم، قطعاً دچار مشکل خواهیم شد و بخش زیادی از واقعیات جامعه نادیده گرفته می شود. </p><p> از: مرتضی ویسی / عطا رشیدیانی </p><p> منبع: روزنامه اعتماد، چهارشنبه ۲۲ خرداد ۹۸ </p><p> ایرنا مقاله ** ۱۱۹۴ </p><p> تهران-ایرنا- از یک ماه پیش تا دیروز، قیمت ارز، حداقل حدود ۲۶۰۰ تومان کاهش یافت که این رقم،… </p><p> تهران - ایرنا- آنچه در پی آمده است نگاهی دارد به علل وقوع سیل های اخیر و آسیب شناسی این بحران… </p><p> تهران-ایرنا- دولتی ترین باشگاه های فوتبال ایران هر روز در آرزوی واگذاری هستند اما هزینه های… </p><p> تهران - ایرنا- سفر شینزو آبه، نخست وزیر ژاپن، به ایران و احتمال میانجیگری با آمریکا در راستای… </p><p> تهران - ایرنا- حسن روحانی، شش سال است بر صندلی ریاست جمهوری ایران تکیه زده و دومین دولت خود… </p><p> تهران- ایرنا- مسائل مختلفی از ترور روزنامه نگار منتقد سعودی و موضوعات حقوق بشری گرفته تا حملات… </p><p> تهران-ایرنا- وقتی یک زن، از تأمین امنیت خود در اجتماع و خانواده کاملاً ناامید می شوند و لوایح… </p><p> تهران - ایرنا- برآورد مقامات ژاپنی آن است که این کشور از توانایی دیپلماتیک کمی برای تشویق واشنگتن… </p><p> تهران -ایرنا- رابطه نظریه و تاریخ دیر زمانی نیست که در کشور ما مطرح شده، این موضوع نسل جدیدی… </p><p> تهران-ایرنا- دو کشور عربستان و ترکیه با بهره گیری از نقش دین در تحقق اهداف سیاسی خود در قالب… </p>

ادامه خبر :

ads

جدیدترین خبرها