پنجشنبه ۳۰ خرداد ۱۳۹۸ Thursday 20th of June 2019
ads
ads
ads
  1 هفته قبل     تسنیم

مشکلات اقتصادی امروز بدون نگاه تمدنی و تفکیک "اسلام، غرب، غربزده" قابل تحلیل و تصمیم‌گیری نیست.


خبرگزاری تسنیم ، کارگروه بررسی های ویژه اقتصادی؛ پرونده «باج ِ باجه»، بخش 162

بسیاری از درس خوانده های «علوم» جدید، یا نخبگان جامعه، این علوم - یا حتی سایر تجربیات بشر - را جهان روا می دانند و معتقدند این علومی که در سایه ی تجربه (یا فکر بشر) به دست می آید، هیچ ارتباطی به مبانی ایدئولوژیک به کار گرفته شده در آنها ندارد. این گروه خیلی جدی بر این موضع پای می فشرند و اعتقاد دارند؛ و مثال می زنند که «مثلاً چاقو در دستان زنگی و قداره کش مست، یک مصرف دارد و در دست انسان پرفضیلت مجاهد، مصرف دیگری... اما چاقو، همان است»؛ و با استقراء - که البته کژتابی دارد -  نتیجه می گیرند که: «علوم جدید و تجربیات بشر در دوران مدرن را نیز فارغ از مبانی ایدئولوژیک - لیبرال باشد یا الهی - باید به یک چوب راند».

از «پولطلا» بیشتر بخوانید

از تفصیل این معنا صرف نظر می کنیم اما واقعیت این است که با نگاه تمدنی، یک پدیده را می توان - و باید - با در نظر گرفتن مبانی و همچنین اهداف آن تمدن تحلیل کرد.یک رویداد یا نهاد اقتصادی ممکن است در نگاه تمدنی اسلامی، معنایی متضاد با همان، در نگاه تمدنی غرب داشته باشد! بیایید با چند مثال به این موضوع بپردازیم.

در مبانی و اهداف مکاتب با زیرساخت های لیبرالی، «توسعۀ اشتغال زنان» یک موضوع مطلوب و ارزشمند است و حتی جزو ضرورت­ های زندگی مدرن شده است. این شاخص، منجر به افزایش GDP می شود و در تفسیر ارقام و نمودارهای استخراج شده از این شرایط، با توجه به نقش آن در رفاه و رشد اقتصادی، به هنجار تعبیر می گردد.

به عکس در الگوی تمدنی ایرانی-اسلامی، مسئله ی تأمین معیشت (عموماً) بر عهده ی مردان نهاده شده، و ساز و کارها و قوانین حقوقی مانند نفقه به گونه ای تعبیه شده که استفاده از زنان به عنوان «عنصر کار» در اجتماع به حداقل برسد، و به نقش زن به عنوان مدیر و محور کانونی خانواده توجه ویژه شده است.

حال در فقدان نگاه تمدنی، و در التقاطی بین این دو نگاه، سیاست گذار به دنبال تأمین هر دو نگاه است؛ با این توضیح که همیشه شنیده ایم: «ما هنجارها و قوانینی از لیبرالیسم که با اسلام سازگار است را به کار خواهیم گرفت». این سیاست گذار از یک سو تلاش می کند برای افزایش GDP توسعۀ اشتغال زنان جدی گرفته شود و از سوی دیگر از مقام کانونی زن در خانواده صیانت شود؛ و به تجربه می توان قضاوت کرد غالباً او در هر دوی این نگاه ها و مدعاها شکست می خورد. چه اینکه تلاش برای تأمین دو هدف متضاد یا نامتجانس و ناهمزاد، موجب بروز التقاط در مقام نظر و پارادوکس­ و استیصال در مقام عمل شده است؛ این سرنوشت بسیاری از مدیران در نظام مدیریتی غربگراست.

«مصرف روز افزون» در مدل غربی یک هنجار است. جامعه به مصرف بیشتر توصیه می شود تا از این مسیر به «رفاه بیشتر» دست یابد. در طرف عرضه، مصرف بیشتر منجر به تولید بیشتر می شود و توسعۀ اقتصادی را رقم می زند. این هنجار با پروپاگاندا و اغوای تبلیغاتی جامعه ترویج می شود.

در الگوی اسلامی؛ مصرف گرایی (ورای مصرف به قدر نیاز)، تبرج، اسراف، و تبذیر، ناهنجارند. بر این اساس مصرف به اندازه، توصیه شده است - البته عنایت دارید که اهتمام به «تولید مضاعف» در کنار این «مصرف به قدر نیاز» ارزش است و نباید این دو را با هم اشتباه گرفت.

حالا در فترت نگاه مبنایی و ایدئولوژیک، تکلیف تزاحم بین «مصرف گرایی» و «مصرف با دقت به قدر نیاز» چیست؟

در سیستم غربی؛ انسان «عقلایی» انسانی است که با هنجارها (ی پذیرفته شده ای) مانند «رقابت»، به «حداکثرسازی منفعت شخصی اش» مبادرت می کند.

در الگوی اسلامی؛ نهادهای راهبردی برای حصول همیاری اجتماعی، و نیل به با مطلوبیت حداکثری اجتماعی وجود دارد؛ نذر، وقف و انفاق از مهمترین این موارد است. در همۀ این موارد قیمت کالا به صفر می رسد و حداکثر مطلوبیت اسلامی را فراهم می نماید؛ اما خب، این نگاه البته به شدت GDP را کاهش می دهد.

وقتی نگاه تمدنی وجود نداشته باشد، تکلیف تزاحم این هر دو شاخص چه خواهد بود؟

در سیستم اقتصادی غربی؛ توسعۀ «زیست شبانه» به پیوست تفریحات هیجانی و جنسی مطلوب است، و تلقی این است که این سبک زندگی موجب ارتقاء جایگاه رفاهی عمومی است.

در الگوی اسلامی؛ خواب شب و بیداری بین الطلوعین، موجب برکت رزق و تعادل رفتاری و مزاجی جامعه است.

حتی صدا و سیمای جمهوری اسلامی - با توجیه پوشاندن ضریب نفوذ سریال های نامناسب ماهواره ای - یا متولیان فرهنگ (مانند شهرداری ها) نیز در حیرانی بین هنجاری و ناهنجاری زیست شبانه، برنامه های مفصلی برای این سبک «زیست شبانه» تدارک می بینند. حتی در ماه مبارک رمضان نیز که شرایط عادی برای بیداری صبح فراهم است، فشار سبک غربی، آرامش و استراحت در این ماه را به چالش می کشد. در این ماه هم برنامه های شبانۀ رسانه ها موجب اختلال خواب و بیداری سنین مختلف اجتماعی می گردد؛ و حاصل اینکه و نه شاخص های اقتصاد غربی بهبود می یابد و نه برکت موردنظر اسلام تأمین می شود.

در مدل اقتصاد لیبرالی؛ هنگامی که نرخ برابری دلار با ریال، و میزان موجودی دلار در کشور با چالش مواجه شود، بازار ملتهب خواهد شد و تمامی شئون اقتصادی را متأثر خواهد نمود.

در الگوی پول اسلامی؛ نرخ برابری ارز (بر مبنای فعلی) نوسان ندارد، و پول ثابت و بدون بهره تعیین کنندۀ تصمیم گیری های معیشتی جامعه است.

رهبر انقلاب در خطبه های نمازجمعه نهم مهرماه 1378، فرمودند:

«اگر ما در زمینه اقتصادی و در زمینه تشکیلات اداری هم توصیه اسلام را دقیقاً عمل می کردیم، یقیناً وضع مان بهتر از این بود. ما آنچه را که در زمینه های اقتصادی عمل کرده ایم، متأسفانه یک نسخه مخلوط است. چیزهایی از اسلام در آن هست؛ اما مخلوط دارد. آن بخشِ مخلوط شده، برای ما هرگز خیری به بار نیاورده است . امروز نظرات اقتصادی غربی که تا اندکی قبل جزو مسلّمات محسوب می شد، مورد مناقشه خود غربیها قرار می گیرد.»

با نگاه تمدنی می توان - و باید - اکثر مشکلات اقتصادی جامعه را تحلیل کرد. مشکلاتی که از طرفی برای اجرای سیستم های غربی، مالیات، شکاف طبقاتی، بورس، بانک، بیمه، تورم، رکود، اشتغال و ... وجود دارد؛ و از طرفی در تحقق الگوهای معیشت اسلامی مانند زکات، خمس، دیه، قرض، نذر، وقف، بیت المال، عدالت، انصاف و ... خود را نشان می دهد.

با این رویکرد، باید ویژگی های ذاتی تمدن ها را شناخت:

البته باید توجه داشت که تحلیل تمدنی، بازگشت به گذشته نیست. رویکرد ما پس از تحلیل تمدنی، تعیین راهبرد حرکت متناسب با شرایط تاریخی و جغرافیایی ایران معاصر نیز می باشد.

در بخش بعدی پرونده ی پولطلا، با نگاه تمدنی، وضعیت پولی جامعه را تحلیل و بررسی خواهیم کرد.

صفحه کل پرونده «باجِ باجه» اینجا در دسترس است

انتهای پیام/

ادامه خبر :